Nieuwsbrief 3 · april 2010
Intro
Allereerst een adreswijziging, mocht het u ontgaan zijn: ons Amsterdamse kantoor is op 1 november 2009 verhuisd van de Staatsliedenbuurt naar de Spaarndammerbuurt in Amsterdam. Om precies te zijn: naar Westzaanstraat 37-hs, 1013 ND. Waar we ooit als stichting begonnen zijn, en waar ruimte vrijgekomen was. Vast telefoonnummer is veranderd, mobiele niet. Zie ook de kaart onder de knop Contact. Verder is het bezoekadres van ons kantoor aan de Haagse Binckhorstlaan 36 iets veranderd: BINK36, Ruimte M3 18. Begin dit jaar zijn we bij project 101 beland - dus 14 nieuwe projecten erbij in 2009. Geen slecht jaar dus. In opmars zijn de projecten over wandelnetwerken, m.n. die in Noord-Holland. Evenals onze linieprojecten: IJssellinie, Stelling van Amsterdam, Atlantikwall…
Ontwegwijzeren?
‘Wat zou het goed zijn als er tenminste één groot aaneengesloten gebied op de Veluwe ‘ontwegwijzerd’ zou worden, ontdaan van wegen, paden, routes, borden, wijzers, markeringen. En van hekken. Door wilde, niet makkelijk doordringbare vegetatie moet de wandelaar zelf zijn weg zoeken. Als verkenner, door het landschap van de Koude Oorlog.’
Dit is maar één de vele ideeën uit de ontwerpverkenningen in de Atlas Landschap van de Koude Oorlog Veluwe en IJssel die op 19 november 2009 ten doop werd gehouden in het nieuwe gebouw van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) in Amersfoort. Deze atlas en de bijbehorende wandelgids brengen de sporen van het krijgsbedrijf in kaart. De IJssellinie als Neerlands laatste waterlinie, gebouwd in de jaren vijftig tegen de Rus. De Veluwe, de legerplaats van ons land, met zijn kazernes, oefenterreinen, mobilisatiecomplexen, luchtwachttorens en opjaagstations. Wat is de betekenis van de achterliggende denkbeelden en strategieën voor de opgaven van de 21e eeuw? » Project 70.
Na de fietsnetwerken de wandelnetwerken
Nu bijna heel het land overdekt is met fietsknooppunt-bewegwijzeringen wordt het tijd om de wandelaar te bedienen – à la Wandelnetwerk Twente. In Noord-Holland heeft Lopende Zaken samen met Routewerk eind 2009 een proefopstelling bij Alkmaar gerealiseerd: de pilot Nijenburg, die qua vorm nogal van Twente verschilt. Voor de gemeenten Zijpe en Schagen zijn in 2009 haalbaarheidsonderzoeken voltooid. Voor de rest van de Kop en Noord-Kennemerland zijn offertes voor dit soort ‘quickscans’ ingediend.
Genoemde wandelnetwerken verschillen qua systematiek sterk van fietsnetwerken. In de laatste fiets je van knooppuntnummer naar knooppuntnummer, daarbij geholpen door de bekende witgroene bordjes. Die nummers kies je van te voren of onderweg. In een wandelnetwerk à la Twente vertrek je vanaf een startpunt waar je met eigen vervoer of OV kunt komen. Daar kies je dan een ommetje met een vaste lengte, zoals aangegeven op een infopaneel en gemarkeerd met gekleurde pijltjes. Op bepaalde, genummerde keuzepunten kun je desgewenst overstappen op een ander gepijld ommetje en zo een grotere rondwandeling maken – om bij hetzelfde vertrekpunt uit te komen. Waar mogelijk worden bestaande ommetjes opgenomen in het netwerk. Evenals doorgaande, meerdaagse routes – zoals LAW’s en Streekpaden die als verbindingssnoeren fungeren. Zo wil het landelijke Wandelplatform-LAW het graag, evenals de meeste provincies. Ter onderscheiding van de knooppunten in het fietsnetwerk worden de overstappunten in dit netwerk ‘keuzepunten’ genoemd. In de pilot Nijenburg zijn overigens op verzoek van meewerkende terreinbeheerders (Staatsbosbeheer, Provinciaal Waterleidingbedrijf NH, Natuurmonumenten) de voor Regio Twente ontworpen infopanelen en routepalen sterk aangepast waardoor ze een meer landelijke uitstraling gekregen hebben. Tijdens een excursie op de Wandelnetwerkmiddag van 11 februari 2010 in Heiloo (georganiseerd door de Provincie Noord-Holland) waren de deelnemende gemeenteambtenaren vol lof hierover. » Projecten 61, 71, 82
De vaart er in?
Een nieuwe grote sluis bij IJmuiden? Een onzinnig project volgens de Amsterdamse econoom Arnold Heertje. Zet in deze tijden van crisis liever al je kaarten op de Tweede Maasvlakte. Onzin! Het sluisdok is toch hard aan vervanging toe. Hier kan werk met werk gemaakt worden. Maar welk werk? En waartoe?
Het gebied rond en tussen Amsterdam en Rotterdam wordt vanouds doorsneden door een uitgebreid net van waterwegen. Wegen voor het transport van mensen en goederen. Wegen voor het vervoer van water. Zoet water. Kunnen en willen we dat zoet houden? Voor de landbouw in het Groene Hart? Tegen welke prijs? Hoe lang? Wat zijn de kansen en schaduwzijden van een zoet en een zilt scenario? Kan de (herleving van de) scheepvaart hier een rol in spelen? Hoe beïnvloeden water en stad elkaar in dit proces? Deze vragen staan centraal in het multidisciplinaire onderzoeksproject De vaart er in! » Project 97
Wandelen langs de Stelling van Amsterdam
Na het succesvolle Noord-Hollandpad heeft Lopende Zaken een andere doorgaande route ontwikkeld, met dezelfde partners en even succesvol: het 135 km lange ‘Streekpad Stelling van Amsterdam’. Een twintigtal knelpunten onderweg kon opgelost worden door de aanleg van o.m. boerenlandpaden. Op 18 september 2009 werd het Stellingpad bij Fort Veldhuis feestelijk geopend en aan de beoogde eigenaar overgedragen: Wandelplatform-LAW. Op de Fiets en Wandelbeurs werd het Stellingpad tot Wandelroute van het Jaar 2010 uitgeroepen!
Een citaat uit een persbericht van de Fiets en Wandelbeurs, febr. 2010: ‘Het Stellingpad is een bijzondere toevoeging aan het doorgaande wandelnetwerk van LAW’s (Lange-Afstand-Wandelpaden) en Streekpaden in Nederland. Het biedt de wandelaar de gelegenheid om in het hart van de Randstad te genieten van natuur en landschap - en tegelijkertijd iets te ontdekken van een tot voor kort ‘geheim’ militair- en natuur-historisch fenomeen. Het Stellingpad is ook verkozen tot wandelroute van het jaar omdat de routemakers er in geslaagd zijn om in een gebied dat druk doorsneden wordt door wegen, kanalen en spoorbanen en waar zoveel ‘rode’ claims op de nog resterende ruimte liggen een groene route uit te zetten. Toegegeven, lang niet alle knelpunten zijn opgelost maar het resultaat mag er al zijn. Vele kilometers grasdijk en boerenlandpad zijn toegevoegd aan het wandelareaal. Hulde dus niet alleen aan routemaker Wandelplatform-LAW maar ook aan de knelpuntoplossers: Recreatie Noord-Holland, Landschap Noord-Holland en Bureau Lopende Zaken die de klus geklaard hebben, in opdracht van het provinciale Programmabureau Stelling van Amsterdam.’ » Projecten 77, 84
Leben oder Theater?
Fictie of werkelijkheid? De familiefilmpjes van Hitler’s onderkoning Seyss inquart op het Haagse landgoed Clingendael: paardrijden, tennissen, Himmler op bezoek. Een verborgen camera in een kastje op de fiets van fotograaf Menno Huizinga. Daarmee legde hij de evacuatie en sloop in Den Haag vast.
Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Rotterdam met zijn bombardement. Amsterdam met de vervolging van zijn grote Joodse bevolkingsgroep. De lotgevallen van Den Haag zijn evenzeer dramatisch. De bouw van de Atlantikwall, de verdedigingslinie van de Duitse bezetter van de Golf Van Biskaje tot de Noordkaap, maakte van de residentie een zwaar geschonden stad. De Haagse Joodse bevolkingsgroep was na Amsterdam de grootste van het land; 12.000 van de 17.000 mensen vonden hun einde in de concentratiekampen. Tijdens de audiovisuele wandelroutes (met PDA’s/ zaktelefoons) van het project De Stad Geschonden komt de oorlog midden in het hedendaagse stadslandschap plotseling angstaanjagend dichtbij. » Project 79
Waddenwandelen in Noord-Holland
Om de beleving èn de toegankelijkheid van het waddenkustlandschap te vergroten is het project Waddenwandelen opgezet door Landschapsbeheer Friesland, Groningen en Landschap Noord-Holland (LNH), met subsidie van het Waddenfonds. In opdracht van LNH heeft Lopende Zaken eind 2009 en begin 2010 de historische en actuele wandelmogelijkheden per waddengemeente in kaart gebracht en de wandelwensen van bewoners geïnventariseerd.
Voor dat doel zijn oude waterschapskaarten, topografische kaarten, wegenlegger- en ruilverkavelingskaarten nageplozen. Op basis daarvan konden verdwenen voetpaden per gemeente op een hedendaagse topokaart gestippeld worden. Deze digitale GIS- ofwel Geografische Informatie Systeem-kaarten werden gekoppeld aan een uitgebreide database waarin relevante informatie van een pad of route werd opgeslagen: code, naam, ligging, vindplaats, ondergrond, functie, geschiedenis, verhalen/afbeeldingen, overige bijzonderheden. Vervolgens de bestaande onverharde, halfverharde of verharde voetpaden, op basis van veldwerk in de vijf waddengemeenten van NH: Texel, Wieringen, Den Helder, Anna Paulowna en Wieringermeer. Tot slot zijn de bestaande, gemarkeerde of geplande wandelroutes geïnventariseerd – zowel doorgaande, meerdaagse als ommetjes, half- en heeldaagse rondwandelingen. Ook hier werd de verhardingsgraad van de ondergrond op de kaart aangegeven. Vervolgens werden deze inventarisatiekaarten per gemeente in workshops voorgelegd aan betrokken bewoners; ter controle en ter aanvulling met hun eigen wandelwensen. Op basis van al dit voorwerk zullen de komende tijd de GIS-kaarten verbeterd en aangevuld worden, waarna het eigenlijke werk van de routemaker aanbreekt: ontwerpen van een doorgaand Waddenwandelpad NH van ± 150 km en daaraan gekoppelde extra lussen van 22.5 km. In 2011-2012 zullen deze aangelegd worden. In 2013 zal de opening plaats vinden, in de vorm van een Waddenvierdaagse.. » Projecten 96, 101
(Anti-)Atlantische gedachte?
Duitsland maakte in 1940 de Noordzee van Gefängnis –het trauma van de Eerste Wereldoorlog- tot Deutsche Seestrasse. De slag om England und der Atlantik werd echter niet gewonnen. Na de inval in Rusland werd als rugdekking in het westen de Atlantikwall gebouwd. Wat is de betekenis van dit internationale omstreden erfgoed voor de culturele, ruimtelijke en maatschappelijke agenda van de 21e eeuw?
Met de website atlantikwallplatform.eu wordt de hele Wall over het voetlicht gebracht. Niet alleen als reeks afzonderlijke Festungen, Verteidigungsbereiche, Stützpunktgruppen, Seezielbatterien en Walzkörpersperren, maar als grootste Duitse bouwproject tijdens de oorlog. En niet alleen als militair bouwwerk op zichzelf, maar gezien in zijn ruimtelijke context, met de gevolgen tijdens én na de oorlog voor landschap en stedenbouw. En met extra aandacht voor de onderbelichte gevolgen voor de samenleving, toegespitst op de thema’s evacuatie en terugkeer » Projecten 93, 95
Kort aangestipt:
Voetpaden in Harenkarspel (NH)
Lopende Zaken heeft eind 2009 twee haalbaarheidsonderzoeken voor de gemeente Harenkarspel afgerond. In het eerste is de aanleg van twee ommetjes (3.5. km) vanuit Sint Maarten en Valkkoog op de grens met Schagen gedetailleerd onderzocht en voorbereid, incl. varianten en Boerenlandpad-overeenkomsten. In het tweede de aanleg van voetpaden op de noordoever van het Kanaal Alkmaar-Kolhorn, tussen Oudkarspel (grens gemeente Langedijk) en Verlaat (grens gemeente Niedorp) - incl. mogelijke opties voor een passage over de Boomerwaal bij de Oostkade van polder Waarland. Geplande aanleg: tweede helft van 2010. >> Projecten 93, 95 » Projecten 93, 95
Fiets en Wandelbeurs 2010
Ook ditmaal was de beurs in de Amsterdam RAI (27-28 februari 2010) een succes, ondanks de kredietcrisis: meer bezoekers (18.800 ipv 17.700 in 2009), meer exposanten (466 ipv 419) en meer informanten (225 ipv 120). Uit de bezoekersenquètes kwam o.m. naar voren dat ongebonden, 1op1-informatie door wandelaars voor wandelaars, door fietsers voor fietsers, door pelgrims voor pelgrims, door GPS-gebruikers voor GPS-gebruikers, door ouders voor ouders zeer werden gewaardeerd. Op de vraag welke onderdelen van de beurs men vooral belangrijk of aantrekkelijk vond, maakte 50% een keuze voor de informatiemarkten! Daarmee krijgt Lopende Zaken een pluim op zijn hoed want juist bij de organisatie en ‘vulling’ van die infomarkten heeft het een belangrijke bijdrage geleverd. » Projecten 76, 98
Struinroute Osdorp (Amsterdam Nieuw-West)
In opdracht van het Amsterdamse stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer en door bemiddeling van de Dienst Landelijk Gebied (DLG) heeft Lopende Zaken in de herfst van 2009 een gedetailleerd projectplan voor een zgn. struinroute op de ruige Ringdijk van de Osdorper Binnenpolder gemaakt. Compleet met inventarisaties van de nodige maai-, kap- en snoeiwerk op sterk verruigde delen van de dijk, ecologische adviezen, wandelroutevoorzieningen (overstapjes, bebording e.d.) en voorlichtingswerk naar omwonenden toe. In februari 2010 was het maai- en markeringswerk achter de rug. In juli 2010 zal de hele struinroute gerealiseerd zijn, als onderdeel van het masterplan Tuinen van West. » project 91
Noord-Hollandpad
Lopende Zaken heeft in 2009 aan de vervolmaking en promotie van het Noord-Hollandpad gewerkt, samen met zijn partners Recreatie NH en Landschap NH in opdracht van de Provincie NH. De route werd nu ook in zuid -> noordrichting (Huizen -> Texel of Wieringen) beschreven, gemarkeerd en van dubbele infopanelen op de 13 start/eindpunten voorzien. Op 8 maart 2009 werd weer een winterwandeling op en om het NHpad georganiseerd : ditmaal bij Spaarndam, waarbij een opgelost knelpunt aan de oostrand van het Westhoffbos werd ingewijd. In 2010 zal er een lentewandeling georganiseerd worden in de Kop van NH: op 2 mei door de bollenvelden van Anna Paulowna en over grasdijk van het NHkanaal, tijdens de befaamde Bloemendagen aldaar. Voor downloadbaar en printbaar routekaartje Winter- en Lentewandelingen 2009 en 2010: mail naar vladimir.mars@lopendezaken.eu. Verder zullen er nog drie knelpunten opgelost worden op de route: twee in de Schermer en een in Osdorp (Lutkemeer). »
Projecten 48, 57, 64, 65, 78, 86, 87, 99